Związki komunalne i metropolitalne w Polsce

Publikacja zawiera systematyczną i wyczerpującą analizę oraz ocenę polskiego ustawodawstwa dotyczącego:

związków komunalnych tworzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, a także
związku metropolitalnego z siedzibą w Katowicach, którego status prawny oraz zadania i materialne podstawy niezbędne do prowadzenia działalności unormowano w drodze ustawy.

Z uwagi na stale pogarszającą się sytuację finansową jednostek samorządu terytorialnego (j.s.t.) wiele z zadań publicznych, które są aktualnie realizowane przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, już nie będą mogły być wykonywane samodzielnie przez te jednostki (np. w obszarze lokalnego transportu zbiorowego, gospodarowania odpadami komunalnymi, ochrony zdrowia, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej).
W książce zostały poddane analizie i ocenie przepisy prawa regulujące:

zasady i procedurę tworzenia związków komunalnych i rolę organów j.s.t. w tym zakresie,
pozycję ustrojową i wewnętrzną strukturę organizacyjną związków, które są odrębnymi od j.s.t. podmiotami prawa, ale funkcjonują w symbiozie z tworzącymi je j.s.t.,
rejestrowanie związków i znaczenie rejestru prowadzonego przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej,
wyposażanie związków w składniki majątkowe i środki pieniężne,
przekazywanie związkom zadań do realizacji,
zasady kształtowania stosunków prawnych między związkami komunalnymi i ich uczestnikami,
prowadzenie gospodarki budżetowej i finansowej przez związki komunalne,
zaciąganie zobowiązań przez związki,
zasady odpowiedzialności związków za prawidłowe wykonywanie zadań,
sprawowanie nadzoru nad działalnością związków,
zasady przekształcania związków komunalnych oraz ich likwidacji.

W odniesieniu do związku metropolitalnego analizie i ocenie poddano regulacje prawne dotyczące:

zasad i trybu jego utworzenia,
statusu prawnego,
rozwiązań zawartych w jego statucie,
katalogu zadań i sposobu ich wykonywania,
struktury organizacyjnej związku (organy, jednostki organizacyjne),
możliwości współpracy i współdziałania z j.s.t.,
źródeł dochodów związku metropolitalnego,
spraw majątkowych związku i zasad prowadzenia gospodarki budżetowej,
sprawowania nadzoru nad działalnością związków.

Należy podkreślić, że związek metropolitalny, jako odrębny podmiot prawa w sektorze samorządowym, w najbliższej przyszłości może stać się instytucją prawną o zdecydowanie większym niż dotychczas zastosowaniu. Podejmowane są różne inicjatywy legislacyjne zmierzające do utworzenia następnych związków metropolitalnych (np. z siedzibą w Łodzi lub w Gdańsku).
Problematyka prawna wyżej wymienionych rodzajów związków jest trudna i wewnętrznie złożona z uwagi na znaczne rozproszenie regulacji prawnych. W monografii oceniono normy zamieszczone w następujących ustawach:

samorządzie gminnym,
o samorządzie powiatowym,
o związku metropolitalnym w województwie śląskim,
o finansach publicznych,
o regionalnych izbach obrachunkowych,
o obligacjach,
o publicznym transporcie zbiorowym,
o podatku dochodowym od osób prawnych.

W wielu innych aktach prawnych zawarto różne, często epizodyczne regulacje dotyczące przedmiotowych związków, np. w ustawach: o gospodarce nieruchomościami, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli, o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych.
Z jednakową uwagą zostały potraktowane przez Autorów kwestie ustrojowo-organizacyjne oraz finansowoprawne dotyczące związków komunalnych oraz związku metropolitalnego. Przedstawiono również główne kierunki ewolucji rozwiązań prawnych w tych obszarach, a także motywy podejmowania nowych inicjatyw legislacyjnych zmierzających do utworzenia nowych związków metropolitalnych w Polsce.
W opracowaniu przedstawiono dotychczasowy dorobek doktryny oraz judykatury, odnoszący się do istoty i zasad funkcjonowania związków komunalnych i związku metropolitalnego, a także liczne ustalenia organów nadzoru. W ten sposób zidentyfikowane zostały najczęściej występujące nieprawidłowości w funkcjonowaniu tych podmiotów oraz ich otoczenia. Wielowątkowe i kompleksowe ujęcie tej problematyki jest konieczne do zrozumienia zasad tworzenia, organizacji i funkcjonowania związków, których znaczenie w sektorze samorządowym stale się zwiększa.
Adresaci:
Książka jest przeznaczona dla osób związanych z sektorem samorządowym – pracowników samorządowych, radnych, organów wykonawczych j.s.t., osób wykonujących obsługę prawną j.s.t. i ich związków, a także osób działających w bliskim i dalszym otoczeniu samorządu terytorialnego, np. pracowników regionalnych izb obrachunkowych, audytorów, członków komisji orzekających w sprawach naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Będzie cennym źródłem wiedzy dla prawników praktyków, specjalizujących się w sprawach samorządu terytorialnego, a także przedstawicieli nauki oraz studentów studiów podyplomowych z zakresu problematyki samorządowej i doktorantów.
Autorzy monografii od wielu lat specjalizują się w zakresie prawa samorządu terytorialnego oraz prawa finansów publicznych, w tym prawa finansowego samorządu terytorialnego. Efekty prowadzonych przez nich badań zostały dotychczas opublikowane w wielu recenzowanych pracach (monograficznych, zbiorowych, artykułach naukowych). Łącznie w ich dorobku znajduje się prawie 800 opublikowanych prac, w tym kilkadziesiąt za granicą. Są samodzielnymi pracownikami naukowymi, zatrudnionymi w Instytucie Nauk Prawnych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego. Są autorami wzorów uchwał podejmowanych przez rady gmin w sprawach dotyczących związków międzygminnych.