Seria Napoleońska. 1812. Wielki Odwrót

„Podczas odwrotu nawyk zwyciężania kosztował nas dro-

żej niż kiedykolwiek. Chwalebny zwyczaj maszerowania

zawsze naprzód – gdy przyszło do wycofywania się – zro-

bił z nas po prostu uczniaków. Nigdy nie słyszałem o go-

rzej zorganizowanym odwrocie”

Caulaincourt

„Skrajna nędza nie wie co to prawa człowieka. Często

podporządkowuje się wszystko instynktowi samozacho-

wawczemu.”

Luiza Fusil nad Berezyną

„Nigdy, do dnia kiedy to piszę, w 1828 roku, nie widzia-

łem relacji z tego odwrotu, którą mógłbym uznać za prze-

sadną. W istocie jestem pewien, że względem tego, co mu-

sieli znosić jego uczestnicy – przesada jest niemożliwa.”

Porucznik Vossler

„Być może, ze względu na honor ludzkości, nie powinie-

nem opisywać wszystkich tych przerażających scen. Zde-

cydowałem się jednak spisać wszystko to, co widziałem.

A jeśli w czasie tej kampanii popełniono czyny haniebne,

to należy pamiętać, że zdarzały się i szlachetne.”

Sierżant Bourgogne