Małżeństwo

Zbiór opowiadań wybitnego – chociaż dziś skazywanego na zapomnienie – polskiego pisarza, tworzącego na pograniczu czterech epok: pozytywizmu, Młodej Polski, dwudziestolecia międzywojennego oraz współczesności, zesłańca na Syberię, podróżnika, badacza, etnografa Syberii i działacza niepodległościowego. Zbiór zawiera utwory opowiadające o życiu, katordze, dalekim Sybirze, tęsknocie, cierpieniu, niesprawiedliwości, nadziei i… śmierci. Są to: „Małżeństwo”, „Być albo nie być”, „Tułacze”. A oto fragment opowiadania „Tułacze”: „Miał dosyć obczyzny, ale nie miał wcale pieniędzy. Musiał więc czekać, aż zginą śniegi, stopnieją lody, i ogrzana ziemia otworzy na wsze strony swoje drogi i swoje kryjówki. Wtedy pójdzie piechotą… Czekał spokojnie, cierpliwie, nikomu nie zwierzając się, przed nikim się nie skarżąc…. Parów zaśnieżonej rzeki uciekał, niknąc w bledniejących przegubach złotośniadych cieni. Cichość grobowca, białość ciała, nieskalanego żadnym dotknięciem… Na nim legł, przywarł doń w dławiącym bezruchu błękitny wiszar wietrznego oceanu. A ponad tym mroźnym zlewem powietrza i zastygłej ziemi słońce rozpościerało swój cudny wachlarz złotych, przetykanych tęczą promieni…. Samotnik chłonął mary dźwięków, przywidzenia drgnięć duszą, łaknącą wolności… Aż mierzchnął dzień, umierały blaski, stygły westchnienia… Na widnokręgu rozlewała się struga krwi, kąpiąc w swej pożodze obłoki i góry….”