Biblioteka Europy Środka (#24). Wyobrażone stolice. Miasta monarchii habsburskiej jako centra narodów 1815 — 1918

Czy stolica może istnieć bez państwa? I czy miasto może się stać centrum narodu, zanim ten zdobędzie niepodległość?

Budapeszt, Bratysława, Lublana, Praga, Zagrzeb nie były jeszcze miastami stołecznymi – na początku XIX stulecia nie odgrywały nawet znaczącej roli metropolitalnej czy politycznej – ale już wtedy stawały się przestrzenią, w której rodziła się nowoczesna tożsamość narodowa.

To opowieść o ambicjach, aspiracjach i symbolach – o tym, jak architektura, urbanistyka, kultura i pamięć historyczna budowały poczucie wspólnoty. W wielonarodowym imperium miasta stawały się „sercami” narodów, zanim zyskały status oficjalnej stolicy.

Już w XIX wieku były postrzegane jako „własne” stolice poszczególnych narodów i w momencie odzyskania niepodległości – w 1918 roku – dysponowały niemal kompletnym programem stołecznym, pozwalającym im przejąć tę rolę.

Autor pokazuje, że stołeczność to kwestia nie tylko polityki, lecz przede wszystkim wyobraźni i kultury. Analizując relację nie tyle między miastem a władzą, ile między miastem a narodem, odsłania proces kształtowania „wyobrażonej stolicy” jako formy istnienia wspólnoty – także w warunkach braku suwerenności politycznej. To właśnie poprzez miasto naród komunikuje swoją odrębność i buduje swoje przestrzenne wyobrażenie.

Wyobrażone stolice to również próba odpowiedzi na pytanie, jak narody bez państw tworzą swoje centra i jak – w niesprzyjających, ale jednak otwierających pewne możliwości warunkach politycznych – realizują w miejskich formach pragnienie kulturowej i cywilizacyjnej podmiotowości. Zestawienie pięciu miast – od niemal milionowego Budapesztu po czterdziestotysięczną Lublanę – pokazuje pełne spektrum habsburskiej miejskości i różne drogi dochodzenia do stołeczności.

To książka dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć, jak powstają narody – i jaką rolę odgrywają w tym procesie miasta.