Nie oświadczam się

„Nie oświadczam się” to reportaż totalny autorstwa cenionego dziennikarza Wiesława Łuki, poświęcony jednej z najbardziej wstrząsających spraw kryminalnych w powojennej Polsce – zbrodni połanieckiej.

W Wigilię Bożego Narodzenia 1976 roku pod kołami autobusów zginęli ciężarna kobieta, jej mąż oraz trzynastoletni brat. Motyw tej brutalnej zbrodni wydawał się błahy: oskarżenie rodziny o kradzież wędliny podczas wesela. Wkrótce jednak okazało się, że za tragedią kryje się znacznie bardziej skomplikowana historia. Opierając się na materiałach śledztwa i procesu sądowego, Łuka z reporterską precyzją odtwarza przebieg wydarzeń prowadzących do zbrodni oraz analizuje mechanizmy, które przez lata pozwalały ukrywać prawdę. Autor wykracza poza sam opis czynu i jego sprawców, ukazując społeczność sparaliżowaną lękiem i uwikłaną w zmowę milczenia.

„Była to cicha i święta noc w miasteczku Połaniec. Rok 1976. Ludzie wyszli z pasterki, wsiedli do autobusu i ruszyli w kierunku Zrębina. Tak się nazywa ich wieś nieopodal. Po drodze stało się nieodwracalne. Trzydziestu pasażerów patrzyło przez szyby, jak ono się dzieje. Sąsiedzi zabijali sąsiadów: młodą kobietę w ciąży, jej męża i nastoletniego brata.(…) Niebywała zmowa milczenia mieszkańców Zrębina prawie się powiodła i Łuka pokazuje nam, jak to się mogło stać. Jego książka to reporterskie studium zła: przenikliwie zdokumentowane i świetnie napisane. To opowieść, która nieustannie wrze brawurowym językiem, bulgocze i kipi od imion, nazwisk, tysięcy szczegółów, wypowiedzi niekoniecznie na zasadniczy temat. To historia uniwersalna, ponadczasowa, ale jednak twardo osadzona w burym Peerelu. Jest więc też zapisem tamtej epoki. To reportaż totalny, jak o takich tekstach mawia Małgorzata Szejnert.” Wojciech Tochman