Nowa próba zdrowego rozumu

Wydany po raz pierwszy w 1976 roku zbiór studiów Zofii Stefanowskiej poświęconych twórczości Adama Mickiewicza jest jednym z najważniejszych opracowań polskiej humanistyki drugiej połowy XX wieku. Wydana z okazji 100 rocznicy urodzin badaczki, „Nowa próba zdrowego rozumu” obejmuje tekst rozprawy (w tym dwa teksty dostępne jedynie w pierwszym wydaniu książki) oraz apendyks złożony z rozproszonych tekstów badaczki poświęconych Mickiewiczowi.

Dorobek uczonej wyróżnia się konsekwentnym odejściem od interpretacyjnych mód i ideologicznych wpływów – jako jedna z nielicznych z jej pokolenia ustrzegła się „ukąszenia Heglem”. Jej prace cechuje precyzyjna analiza filologiczna oraz zdolność dostrzegania znaczeń ukrytych w pozornie drugorzędnych szczegółach. Dzięki temu interpretacje Stefanowskiej wielokrotnie zmieniały utrwalone odczytania klasycznych tekstów romantycznych, wskazując nowe kierunki badań nad Mickiewiczem.

W kontekście setnej rocznicy urodzin Zofii Stefanowskiej ponownie pojawia się postulat pełniejszego udostępnienia jej dorobku. „Próba zdrowego rozumu” pozostaje jednym z najważniejszych świadectw polskiej refleksji nad romantyzmem – pracą, która łączy rygor naukowy z wyjątkową wrażliwością interpretacyjną i nadal stanowi istotny punkt odniesienia dla badaczy literatury.