Reportaże i eseje z getta łódzkiego

Oskar Singer (1893-1945) to jeden z najważniejszych autorów tekstów dokumentujących życie w getcie w Litzmannstadt, jak nazywała się oficjalnie łódź w okresie okupacji hitlerowskiej. Singer, piszący po niemiecku czeski Żyd, dziennikarz i dramaturg, był w łódzkim getcie pracownikiem, a z czasem kierownikiem Wydziału Archiwum. Ten instytucjonalny kontekst tłumaczy specyficzny charakter jego tekstów i narzuca szczególny tryb ich lektury. Autor nie miał możliwości nazywania wprost grozy życia dziesiątków tysięcy ludzi stłoczonych na niewielkim obszarze, głodujących, poddanych eksterminacyjnemu terrorowi władz niemieckich. Jego teksty miały w jakiejś mierze oficjalny, a niekiedy wręcz propagandowy charakter. W pozytywnym tonie Singer relacjonuje pracę i osiągnięcia działających w getcie różnych „resortów” produkcyjnych, wspierając opisy danymi liczbowymi i tabelami. Zarówno te dane, jak i same relacje mają potwierdzać zaradność i pracowitość mieszkańców getta, a tym samym ich – dającą nadzieję na przetrwanie – przydatność dla Niemców, zgodnie z zasadniczą ideą żydowskich władz łódzkiego getta: „Naszą jedyną drogą jest praca”. Prawda o życiu w getcie ujawnia się między wierszami reporterskich relacji, w rozdźwięku między optymizmem tonu a przedmiotem opisu, gdy jest nim na przykład proces powstawania z resztek żywności, z podgniłych ziemniaków i warzyw, „sałatki jarzynowej” dla wygłodzonych mieszkańców getta. Niekiedy zresztą groza wydarzeń ujawnia się wprost, gdy Singer rzeczowo relacjonuje deportację z getta, w tym tak zwaną wielką szperę we wrześniu 1942 roku, kiedy wszystkie dzieci do dziesiątego roku życia i osoby starsze, niezdolne do pracy, wywieziono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.